| |
Holland-Amerika Lijn is een theatraal concert
waarin de bootreis Rotterdam-New York zowel
muzikaal als filmisch wordt weergegeven. De
oversteek wordt verklankt in Nederlandse en
Amerikaanse liedjes uit de jaren 30 en 40
van de vorige eeuw en zichtbaar gemaakt middels
filmbeelden die speciaal door Frommermann
met regisseur Michael Helmerhorst voor dit
concert zijn ontwikkeld.
De Holland-Amerika Lijn was de scheepvaartmaatschappij
die aan het eind van de 19e en in de eerste
helft van de 20e eeuw honderdduizenden mensen
vervoerde van Europa naar het beloofde land,
de Verenigde Staten van Amerika. Vanwege economische
redenen maakten mensen de overtocht, maar
persoonlijke en politieke motieven speelden,
zeker in de 30'er jaren, eveneens een rol.
Door het vizier te richten op
Amerika treden wij in de voetsporen
van de Comedian Harmonists. Harry Frommermann,
oprichter van deze fameuze groep, raakte geïnspireerd
door de Amerikaanse populaire muziek toen
hij midden jaren 20 de muziek hoorde van de
Revellers. Met het oprichten van de Comedian
Harmonists gaf hij gestalte aan de Duitse
variant: klassiek geschoolde musici die schlagers,
jazz en swing ten gehore brachten. De repertoirekeus
gekoppeld aan een fabuleuze uitvoeringstechniek
verklaart het unieke succes van de Comedian
Harmonists tijdens hun bestaan (1928-1935)
en ver daarna. De Comedian Harmonists voeren
in 1934 per stoomboot naar de Verenigde Staten,
maakten daar radio-opnames en traden op voor
Amerikaanse militairen op het vliegdekschip
The Saratoga. Vanwege de toenemende dreiging
van de nazi's heeft de groep overwogen om
in Amerika te blijven, maar de bas Biberti
wilde zijn moeder en zijn bezittingen in Duitsland
niet achterlaten. Na het uiteenvallen van
de groep in Berlijn, begin maart 1935, kwamen
de drie joodse leden na vele omzwervingen
uiteindelijk toch in de VS terecht.
 De
voorstelling Holland-Amerika Lijn
toont het wel en wee van de opvarenden
van de Nieuw Amsterdam met bestemming
New York. De locatie is een lounge op het
tussendek waar de meereizende muzikanten rondhangen,
doorzakken en liedjes zingen. Overdag is de
plek een oase van rust temidden van alle bedrijvigheid,
in de late uren fungeert het als toevluchtsoord
voor nachtbrakers. Het stoomschip wordt bevolkt
door een bonte stoet filmsterren, diplomaten
en miljonairs, met in hun kielzog een zwerm
parasieten, gigolo's en ladelichters. In de
film duiken de muzikanten op wanneer ze zich
op het dek vertonen, een telegram dicteren
in de radiohut, dan wel de kombuis of de machinekamer
bezoeken.
In afwachting van de afvaart wordt ‘It
don't mean a thing (if it ain’t got
that swing)’ gezongen. Het lied ‘Bel
me even op 7.7.7.7.7.’ eindigt met een
tragikomische ingesprektoon. Het vertrek van
de passagiers uit de haven van Rotterdam wordt
gemarkeerd door ‘Morgen vaar ik weg’.
Een geliefde wordt achtergelaten, maar blijft
in gedachten aanwezig. Tijdens het verdere
verloop van de reis illustreren nummers van
de Mills Brothers, de Ink Spots en Duke Ellington
de wisselende stemmingen van de reiziger.
Flirts met rijke weduwen en doortrapte courtisanes
worden bezongen in ‘Veel mooier...!’
en ‘Jeepers creepers’. Gevoelens
van melancholie en teleurstelling klinken
door in ‘Into each life some rain must
fall’, ‘Stormy weather’
en ‘I'm making believe’. De verveling
bij het uitzicht over de eindeloos lijkende
oceaan wordt verdreven met up-tempo nummers
als ‘Liefde in rhythme’, ‘Matrozenlied’,
‘Lou de Ladenlichter’ en ‘The
flatter the plate/hoe platter het bord’.
‘Java jive’ blijkt een probaat
middel te zijn tegen zeeziekte en een kater.
Al deze gemoedstoestanden worden afgewisseld
met nummers waarbij de gimmick via het filmbeeld
wordt versterkt, zoals in de prachtige animatiefilm
tijdens ‘Dry bones’. In de haven
van aankomst klinkt een misthoorn waarna Frommermann
de gospel ‘Brother Noah’ inzet.
Direct na de ontscheping wordt Times Square
bezocht voor een uitsmijter in de musical
traditie: ‘New York, New York’
uit ‘On the town’ van Leonard
Bernstein.
|
|
